පැහැසරණිය

අහස් ගැබ හිරු කුමරු සඟවන එක්තරා හැන්දෑ වරුවක සිතුනි මතකය අවුස්සන්නට පරණ බඩු පොඩි අවුස්සන්නට හදිසියේ.... දැනුණි හුරුපුරුදු බැඳීමක් සිප්හලට ඇඳි මගේ ම සුදු ගවුම තවම දිදුළයි සුදෝ සුදුවට හැඟේ ගත දවටාලන්නට කැඩපතෙන් හැඩ බලාගන්නට කොණ්ඩ කරලක් ගොතා පොඩියට සිනහවකි ඇඳුනෙ මා මුවඟට කඳුළු කැටි නැගුණේ මා දෙනෙතට තුරුලු කරගත්තෙමි දෝතින් පුසුඹ විඳ ගත්තෙමි හද පත්ලෙන් සොඳුරු මතකයන් රැසක් ගුලි වී සිතට කොඳුරයි තුටින් හිනැහී නොමැත එහි කිසිදු වෙනසක් මතක විහිදයි නැවුම් සුවඳක්  කොනිත්තන දඟකාර හැඟුමක්  නතර විය හද මොහොතකට රැයේ දෙව්දුව නෙත් යොමන්නිය අඳුර මා ගත වෙලා ගත්ත ද නොහැක මා සිත වෙලා ගන්නට සදා පෙම් බඳිනෙමි අතීතෙට...

                  අප රටෙහි සාහිත්‍ය කලා කෙරෙහි ජාතක කතා තරම් බලපෑ අවශේෂ සාහිත්‍යාංගයක් නොමැති තරම් ය. බෞද්ධයන්ගේ ධර්ම කෝෂ්ඨාගාරයක් බඳු වූ ජාතක කතා කුරුණෑගල රජ කළ 4 වැනි පරාක්‍රමබාහු රජු දවස වීරසිංහ ප්‍රතිරාජ නම් ඇමතියාගේ අනුග්‍රහයෙන් පාලියෙන් සිංහලට පරිවර්තනය කළ නමුත් මේ රටට බුදු සමයේ හදුන්වා දුන් ක්‍රිස්තු පූර්ව තෙවැනි සියවසේ පටන් ම ජාතක කතා මෙරට ජනතාව අතර බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වූ බවට නිදසුන් කොතෙකුත් හමුවේ. සිංහල බෞද්ධ සංස්කෘතියේ සෑම අංගයක් කෙරෙහි ම ජාතක කතාවන්හි බලපෑම සෘජු ව හෝ වක්‍ර ව දක්නට ලැබෙයි.                               බුදුරජාණන් වහන්සේ පූර්ව උත්පත්තිය පිළිබඳ කතා වීම,ජාතකයන්හි දැක්වෙන සදූපදේශ හා ධර්මෝපදේශ, ඒවායේ නිරූපිත චරිත,ජාතක කතා කරුවන්ගේ කතා ශෛලිය යන මේ සියල්ල ජාතක කතා ජනප්‍රිය වීමට හේතු වූවාට සැකයක් නැත. එපමණක් ද නොව ජාතක කතා දේශනා කිරීම බෞද්ධ භික්ෂුවගේ කටයුත්තක් සේ සැලකීම ජාතක කතා සම්ප්‍රදාය අඛණ්ඩ ව වසර දහස් ගණනාවක් සිට අද දක්වා ම පැවත ඒමට හේතු විය.ජාතක...

                     නූතන කෙටිකතා හා ජාතක කතා අතර ඇති සමාන අසමාන ලක්ෂණ අපේ බොහෝ සාහිත්‍යකරුවෝ අවධානයට යොමු කොට ඇත්තාහ.සන්දර්භය අතින්  නොව අන්තර්ගත වස්තු අතින් ඇතැම් ජාතක කතා වර්තමාන බටහිර උසස් නිර්මාණයන්ට ළං වන බැව් ඔවුහු දක්වති.මේ මතයේ පිහිටි සාහිත්‍යධරයන් අතර මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයෝ ප්‍රමුඛ වෙති.වික්‍රමසිංහ වහල්ලු කෙටිකතා සංග්‍රහයේ ප්‍රස්තාවනාවේ ජාතක කතා පිළිබඳ මෙසේ සඳහන් කර තිබේ.          "වස්තු විසින් පමණක් නොව ඇතැම් විට වස්තු වර්ණනාව විසින් ද ජාතක කතාවක් බටහිර කෙටිකතාවට ළං වෙයි. බටහිර කෙටිකතාව ජාතක කතාවට වඩා උසස් වනුයේ වස්තු විකාශනය විසිනි."                         " ජාතක කතාවේ කෙටි කතා ලක්ෂණ" යන හිසින් මහාචාර්ය විමල විජේසූරිය විසින් සම්පාදිත "ජාතක කතා"සංග්‍රහය නම් කෘතියේ ප්‍රස්තාවනාවෙන් දැක්වෙන අන්දමට නූතන කෙටිකතාවල ඇතැම් ලක්ෂණ ජාතක කතා තුළ ද දක්නට ලැබෙන බව පෙන්වා දී තිබේ.ඒවායින් කිහිපයක් මෙසේ ය. (අ) මිනිස් ජීවිතය කේන්ද්‍ර කරගත් කිසියම් තේ...

                             සිංහල ගද්‍ය සාහිත්‍ය ඉතිහාසය පිළිබඳව දැනට අප අතට පත් වී ඇති කෘති අනුරාධපුර යුගයේ දෙවන භාගයට අයත් වුව ද ඊට ප්‍රථමයෙන් මෙරට ගද්‍ය සාහිත්‍යයක් නොතිබුනේ යැයි ස්ථිරව ම කිව නොහැක. මහින්දාගමනයට සමගාමී ව සිංහල බසින් ග්‍රන්ථකරණය ආරම්භ වූ බව අපේ අට්ඨකථාවන්හි දක්නා තොරතුරු අනුව නිගමනය කිරීමට හැකියාවක් තිබේ. ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසේ දී පමණ මහානාම රජු දවස බුද්ධඝෝෂ හිමියන් විසින් පාලියට පරිවර්තනය කරන ලද්දේ හෙළ අටුවා බැව් ඇතැම් විද්වත්හු දක්වති. මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන මහතා සඳහන් කරන පරිදි පාලි අට්ඨකථා සඳහා මුල් වන්නට ඇත්තේ සිංහල විචාරාත්මක කෘතීන් ය. මේවා දහ වැනි සියවස තෙක් මහාවිහාරයේ සුරැකි ව පැවැති ග්‍රන්ථයෝ ය. ධම්මපදයේ ගාථාවන් උදෙසා විරචිත විස්තෘත ජාතක කතා ද පාලියට පරිවර්තනය කිරීමට පෙර මෙරට තිබෙන්නට ඇත.මේ සියල්ලන්ගෙන් ම සමන්විත වූ ගද්‍ය සාහිත්‍යයක් තිබෙන්නට ඇතැයි තවදුරටත් අපට අනුමාන කළ හැකි ය.                   ඉතා ඉහළ තලයක පිහිටි පද්‍ය සාහිත්‍ය...

"වැඩි පිරිසකට යහපත සලසනු                     පිණිස  ලෝවැසි දනට අනුකම්පා                               පිණිස  දෙව් මිනිසුන්ගේ යහපත සලසනු                 පිණිස  හැසිරෙනු ගම් දනව්වල                                   පිරිස"                           අප මහා ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝක වාසී සියලු ම සත්වයන්ට අමාදම් දියෙන් නිවී සුවපත් භාවයට පත් කරන්නට සමත්කම් දක්වනු ලැබූ සේක. උන්වහන්සේගේ සංඝ සමාජය වන භික්ෂූන් වහන්සේලාට උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ ගිහි පිරිස් හට ධර්මාවබෝධය ලබා දෙන්නට උත්සුක ව ක්‍රියා කරන ලෙසට ය. විශාල වශයෙන් වැරදි කළා වූ වැරදිකරුවකු ශක්තිමත් යදම් ගෙන බැඳ දමා ඇත්තා සේ ගිහි අපව ද තෘෂ්ණාව, කාමය නමැති බැඳීම්වලින් බැඳ දමා ඇත්තේ ය. එකී යදම් බ...

                        පිතෘත්වය වනාහි මේ විශ්ව ධාතුවෙහි අනගිභවනීය සෙනෙහසකි. මව් පැදවිය හා සරි සමාන තලයක පිහිටන පිය සෙනෙහස දාරක ස්නේහය මූර්තිමත් කරන අගනා වස්තුවකි. මව්වරුන් තරමට ම කතා නොකරන පිය සෙනෙහස සැබැවින් ම අගය කළ යුතු මාතෘකාවක්‌ ව ඇත. ලෝක මව්වරුන්ගේ දිනයක් නම් කර ඇත ද පියවරුන්ට වෙන් වූ දිනයක් නොමැති වීම සෝචනීය කරුණකි. එසේ ම "අම්මා බුදු වේවා!" යනුවෙන් නිතොර පවසන අතර ගෙදර බුදුන් අම්මා යනුවෙන් පැවසුව ද පිය පදවියට එවන් තැනක් අහිමි වීම ද කනගාටුදායක ය. අම්මා සඳකි මම ඒ ලොව හිරුය රිදී ඒ ඉර හදෙන් නුඹෙ ලෝකය එළිය වුනි රැකුමට පුතුන් දිවියේ දුක් ගැහැට විදී පිය සෙනෙහසට කව් ගී ලියැවුනා මදී සිරුරේ දුවන්නේ මගෙ ලේ නොවැ පුතුනේ කුසයේ නොදැරුවත් දිවි බර මට රැදුනේ මහ මෙරකට උසයි දරු පෙම හදපතුලේ පුදුමයි පුතුනි කිම මගෙ ලේ කිරි නොවුනේ මවකට මුවාවී නුඹවෙත දිවි දුන්නේ මම වෙමි පුතුනි එය මා පමණයි දන්නේ පියසෙනෙහස නැතිද දරුවනි හදුනන්නේ අම්මාවරුන් පමණද මතු බුදු වන්නේ....              පවුල් ඒකකය එකට බැඳ තබන මූලිකයා වන...

                                   "අහස නුඹ දුරෑත රනින්  දිදුලද්දී -මං ඔහේ බලා සිටියා නෙතට අඳුනක් දී " යන්න පැවසීමට තරම් අලංකෘත ආකාශය දෙස වශිකෘත ව බලා සිටීමට මිනිස් ඇස් තවමත් ලොල් බවින් පෙළෙයි. මේ ළබැඳියාව එසේ මෙසේ එකක් නොහේ.ඒ සුන්දර ආකාශය දෙස කෙතෙක් වෙලා බලා සිටිය ද ඉන් විඳින තෘප්තියේ  ඌන බවක් නම් නැතැ යි ඇතැම්හු පවසති. එතරමට ම සුන්දර ළබැඳියාවකින් සබැඳෙන්න තැත් කරන්නන් නැත්තේ නොවේ.                                ඉර හඳ තාරකා ළමුන්ගෙ ලොවේ රජයන ආකාශ වස්තූන් ය. ඉර මාමා, හඳ මාමා, තාරකා මල් යනාදී ලෙස විශේෂණයන් හා රූපක මඟින් ඔවුන්ගේ ලොව රජයන මේ නිමැවුම් හැමදාට ම ළං ව ඇත්තේ සොබාදම් මැවුම්කරුගේ අපූර්වත සහසම්බන්ධයක් ගොඩනගාගන්නට රුකුල් වූවකු මෙනි. උදාගිරෙන් හිරු පෑයීම හා ඉන් විහිදුවන ආලෝක ධාරා ළමුන්ගෙ විශ්මිත ලොව තුළ ඇති මේ වස්තුවෙහි අරුම පුදුම කෙරුම් වේ. එයින් අවදි වන මුළු පරිසර දැහැන ම මේ ආකාශ වස්තුවේ ප්‍රාණයෙන් ...